Đối với những người chưa từng học qua trường lớp âm nhạc nào, việc bắt đầu với một nhạc cụ dây thường kèm theo sự e ngại: nhạc lý có phức tạp không, ngón tay ngắn có bấm được phím không, và liệu mình có đủ kiên nhẫn để theo đuổi hay không? Trong bối cảnh đó, đàn ukulele thường được nhắc đến như một lựa chọn nhẹ nhàng hơn đàn guitar.
Tuy nhiên, sự lựa chọn giữa ukulele và guitar không đơn thuần là "dễ hay khó", mà phụ thuộc vào việc bạn tìm kiếm điều gì ở một cây đàn mộc mạc.
1. Cấu tạo cơ bản: 4 dây so với 6 dây
Sự khác biệt rõ ràng nhất nằm ở số lượng dây và cách định âm. Theo bách khoa toàn thư âm nhạc, đàn Ukulele có nguồn gốc từ vùng đảo Hawaii, thường có 4 dây và kích thước nhỏ hơn nhiều so với guitar tiêu chuẩn.
Ukulele sử dụng hệ định âm chuẩn từ dây 4 đến dây 1 lần lượt là G4 - C4 - E4 - A4 (Sol - Đô - Mi - La). Điểm thú vị là dây số 4 (G4) lại có cao độ cao hơn dây số 3 (C4), tạo nên kiểu định âm hồi quy (re-entrant tuning). Chính đặc tính này đem lại cho tiếng đàn ukulele nét trong trẻo, vui tươi và luôn có xu hướng nảy lên rộn ràng.
Ngược lại, đàn guitar có 6 dây với thứ tự định âm từ dây trầm nhất (dây 6) đến dây cao nhất (dây 1) là E2 - A2 - D3 - G3 - B3 - E4 (Mi - La - Rê - Sol - Si - Mi). Khoảng cách cao độ giữa dây trầm nhất và dây cao nhất của guitar lên tới hai quãng tám, tạo nên không gian âm thanh đa tầng từ tiếng bass trầm ấm đầy uy lực cho đến tiếng treble thánh thót.
2. Lực bấm phím và khả năng tiếp cận ban đầu
Nếu xét về rào cản thể chất trong 7 ngày đầu tiên, ukulele chiếm ưu thế vượt trội:
- Dây đàn nylon ngắn và mềm: Thùng đàn ukulele nhỏ, cần đàn ngắn khiến độ căng dây rất thấp. Khi dùng ngón tay ấn dây xuống phím kim loại, lực cản gần như không đáng kể. Bạn hầu như không bị đau rát ngón tay như khi tiếp xúc với dây sắt của guitar acoustic.
- Thế tay hợp âm đơn giản: Nhiều hợp âm cơ bản trên ukulele chỉ cần dùng đúng một ngón tay. Chẳng hạn, hợp âm Đô trưởng (C) trên ukulele chỉ cần bấm một ngón áp út vào ngăn 3 của dây số 1; hợp âm La thứ (Am) chỉ cần bấm một ngón giữa vào ngăn 2 của dây số 4. Người mới hoàn toàn có thể nhớ và bấm trơn tru 4 hợp âm chỉ sau 30 phút làm quen.
- Khoảng cách ngăn phím hẹp: Bạn không cần phải xòe rộng bàn tay, rất phù hợp với người có bàn tay nhỏ, phụ nữ hoặc trẻ em.
Trong khi đó, trên guitar, ngay cả hợp âm cơ bản như C hay G cũng đòi hỏi bạn phải phối hợp 3 đến 4 ngón tay trải dài trên 3 ngăn phím khác nhau, đòi hỏi sự dẻo dai cơ bắp và sự tách ngón độc lập cao hơn nhiều.
3. Độ phong phú âm thanh và giới hạn dải tần
Mặc dù ukulele dễ tiếp cận ban đầu, cây đàn này cũng có những giới hạn tự nhiên về mặt biểu cảm âm nhạc:
Do kích thước thùng đàn nhỏ và thiếu dải âm trầm (bass sâu), tiếng đàn ukulele luôn mang sắc thái tươi sáng, vui vẻ, thích hợp với các bài hát phong cách acoustic mộc mạc, nhẹ nhàng, vui tươi hoặc nhạc đồng quê giản dị. Khi cần thể hiện những ca khúc tự sự sâu lắng, những bản tình ca nhiều nỗi niềm, tiếng ukulele đôi khi tạo cảm giác quá mỏng và thiếu độ dày nâng đỡ giọng hát.
Guitar ngược lại là một nhạc cụ có tính hoàn thiện rất cao trong gia đình nhạc cụ dây. Với 3 dây bass trầm dày dặn, một cây guitar có thể vừa đóng vai trò giữ nhịp điệu (như trống), vừa đánh bè trầm (như đàn bass), vừa rải hòa âm và điểm xuyết nốt giai điệu. Đây là lý do vì sao guitar trở thành nhạc cụ đệm hát quốc dân trong mọi không gian sinh hoạt âm nhạc.
4. Kỹ năng học từ ukulele có áp dụng sang guitar được không?
Câu trả lời chắc chắn là Có, và khả năng chuyển đổi kỹ năng diễn ra rất tự nhiên:
Về bản chất âm nhạc, 4 dây của ukulele có mối quan hệ quãng âm tương tự như 4 dây cao nhất của guitar (dây 4, 3, 2, 1) nhưng được nâng cao lên 5 nửa cung (một quãng bốn đúng). Ví dụ, thế tay bấm hợp âm Rê trưởng (D) trên guitar khi mang sang ukulele sẽ trở thành thế bấm của hợp âm Son trưởng (G). Hình dạng thế tay (chord shape) hoàn toàn được bảo toàn.
Hơn thế nữa, khi học ukulele trước, bạn đã kịp xây dựng cho mình những kỹ năng âm nhạc vô giá: cảm giác giữ nhịp chân đều đặn, phản xạ quạt tay phải theo nhịp 4/4 hoặc 3/4, và khả năng vừa đàn vừa nhẩm lời bài hát. Khi đã làm chủ được những điều này, việc chuyển sang học guitar sau đó sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều vì bạn chỉ cần tập trung làm quen với lực bấm dây và 2 dây trầm bổ sung.
Chọn Ukulele nếu: Bạn chưa từng chơi nhạc cụ nào, sợ đau tay, muốn một cây đàn nhỏ gọn dễ mang đi cà phê dã ngoại, và muốn tự đàn hát được bài hát yêu thích ngay sau vài buổi tập.
Chọn Guitar nếu: Bạn yêu thích tiếng trầm ấm đĩnh đạc, muốn đệm hát trọn vẹn nhiều dòng nhạc Việt Nam, và sẵn sàng dành ra ít nhất 2 đến 3 tuần đầu tiên rèn luyện cơ ngón tay kiên trì.
5. Lời khuyên chọn lựa theo quỹ thời gian cá nhân
Nếu bạn là người đi làm rất bận rộn và mỗi ngày chỉ có khoảng 15 phút rảnh rỗi giải tỏa căng thẳng, việc bắt đầu bằng ukulele là một bước đệm thông minh. Bạn sẽ nhận được phần thưởng tâm lý rất sớm: âm thanh vui tươi ngân vang mà không phải vật lộn với những cơn đau ngón tay.
Còn nếu bạn đã nuôi dưỡng ước mơ ôm cây đàn guitar gỗ từ lâu, hãy chọn thẳng cây đàn bạn mơ ước. Dù là lựa chọn nào, chìa khóa thành công vẫn nằm ở việc bạn cầm đàn lên mỗi ngày. Bạn có thể tham khảo thêm hướng dẫn chi tiết về cách chọn đàn acoustic hay classic nếu quyết định gắn bó cùng cây đàn 6 dây.