Chọn đàn đầu tiên

Nên chọn guitar acoustic hay classic khi mới bắt đầu học đàn?

Nếu mục tiêu của bạn là đệm hát các ca khúc pop ballad Việt Nam thì guitar acoustic là lựa chọn trực diện nhất, dù dây kim loại sẽ gây ê buốt đầu ngón tay trong hai tuần đầu tiên; ngược lại, nếu sợ đau tay hoặc yêu thích nhạc cổ điển không lời, classic dây nylon là điểm tựa êm ái hơn.

So sánh đàn guitar acoustic dây kim loại và guitar classic dây nylon trên nền gỗ mộc

Câu hỏi đầu tiên mà hầu hết mọi người đặt ra khi quyết định bước vào thế giới đàn dây là nên mua guitar acoustic hay guitar classic. Sự băn khoăn này hoàn toàn dễ hiểu, bởi cây đàn đầu tiên quyết định rất lớn đến cảm giác ngón tay trong những tuần đầu, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến việc bạn có duy trì được việc luyện tập hay sẽ sớm bỏ cuộc vì nản chí.

Để trả lời thẳng thắn: không có cây đàn nào là "tốt hơn tuyệt đối" cho người mới, nhưng sẽ có cây đàn phù hợp hơn với mục tiêu âm nhạc cá nhân của bạn. Hiểu rõ cấu tạo vật lý của từng dòng đàn sẽ giúp bạn đưa ra quyết định tự tin khi cầm đàn trên tay.

1. Sự khác biệt cốt lõi: Dây kim loại so với dây nylon

Điểm phân biệt dễ nhận thấy nhất giữa hai dòng đàn nằm ở chất liệu của bộ dây. Theo tài liệu phân loại nhạc cụ dây, cấu tạo dây tác động trực tiếp lên độ căng bề mặt và cơ chế phát âm của thùng đàn gỗ.

Đàn guitar acoustic sử dụng toàn bộ 6 dây bằng kim loại (thường là lõi thép bọc hợp kim đồng phốt-pho hoặc đồng thau ở các dây trầm). Lực căng của bộ dây kim loại lên cần đàn là rất lớn (khoảng 65 đến 75 kg). Do đó, âm thanh phát ra có đặc tính vang rất xa, đanh gọn, âm lượng lớn và dải trung cao sắc nét. Khi gảy bằng phím hoặc móng tay, tiếng đàn acoustic mang lại sự rộn rã, phù hợp với các điệu quạt chả và rải âm hiện đại.

Trong khi đó, đàn guitar cổ điển (classic) sử dụng 3 dây treble bằng sợi nylon trong suốt và 3 dây bass có lõi nylon bọc kim loại mảnh. Lực căng của dây nylon thấp hơn đáng kể (chỉ khoảng 35 đến 42 kg). Nhờ vậy, dây nylon khi chạm vào mềm mại, đàn hồi tốt và âm thanh tạo ra ấm áp, mộc mạc, có chiều sâu dải trầm tròn trịa nhưng âm lượng tổng thể khiêm tốn hơn.

Sơ đồ kỹ thuật so sánh cần đàn và chất liệu dây giữa Guitar Acoustic và Classic
Sơ đồ đối sánh đặc tính cơ học giữa cần đàn acoustic hẹp và cần đàn classic rộng. Thiết kế đồ họa: Ban biên tập Rowan Press.

2. Độ rộng cần đàn và cảm giác đặt ngón tay

Nhiều người mới bắt đầu thường chỉ chú ý đến chất liệu dây mà bỏ qua độ rộng bản cần đàn (nut width), trong khi đây lại là yếu tố quyết định độ với của các ngón tay.

  • Cần đàn acoustic: Khá hẹp, chiều rộng ở lược đàn (nut) dao động từ 42,8 mm đến 43,5 mm. Khoảng cách giữa các dây sát nhau hơn. Mặt phím gỗ thường có độ cong nhẹ (radius từ 12 đến 16 inch) ôm theo vòm tự nhiên của bàn tay. Cấu tạo này giúp bạn dễ dàng dùng ngón cái vòng ra sau để bấm dây số 6 hoặc thực hiện các thế bấm quấn ngón, rất tiện lợi khi chuyển hợp âm nhanh. Tuy nhiên, nhược điểm là ngón tay người mới dễ chạm vào dây bên cạnh gây tịt nốt.
  • Cần đàn classic: Bản cần phẳng hoàn toàn và rất rộng, thông thường là 50 mm đến 52 mm ở lược đàn. Khoảng cách giữa các dây thoáng đãng, giúp ngón tay bấm phím cực kỳ độc lập mà không lo chạm dây bên cạnh. Bù lại, đối với người có bàn tay nhỏ hoặc ngón tay ngắn, việc xòe ngón để với các ngăn phím rộng sẽ đòi hỏi sự dẻo dai cơ bắp nhiều hơn.

3. Thể loại âm nhạc sở trường của từng loại đàn

Âm sắc của cây đàn cần hòa hợp với thể loại nhạc bạn muốn ngân vang trong căn phòng của mình mỗi tối:

Nếu bạn muốn tự đệm hát các bài hát trẻ trung, nhạc pop, acoustic rock, đồng quê hoặc các bài ballad Việt Nam phổ biến, cây đàn acoustic dây sắt sẽ là người bạn đồng hành chuẩn mực. Tiếng đàn sáng rõ và đanh gọn của nó tạo nên nền nhịp vững chãi để giọng hát tựa vào. Bạn có thể tham khảo thêm bài phân tích vòng 4 hợp âm cơ bản đệm hát bài Việt để thấy sự ăn ý giữa nhịp quạt acoustic và lời ca tiếng Việt.

Nếu tâm hồn bạn hướng về những bản độc tấu không lời cổ điển, những giai điệu Flamenco nồng nàn, nhạc thính phòng Tây Ban Nha, nhạc dân gian êm ả hoặc những bài tình ca Trịnh Công Sơn mộc mạc đòi hỏi tiếng trầm ấm sâu lắng, đàn classic là lựa chọn lý tưởng. Sự mềm mại của dây nylon tôn vinh từng nốt đơn lẻ và cách móc ngón tay tinh tế.

Gợi ý từ kinh nghiệm tòa soạn:

Đừng ép bản thân chọn cây đàn vì người khác khen hay. Hãy mở danh sách những bài hát bạn yêu thích nhất trong điện thoại ra nghe lại: bài hát đó dùng tiếng đàn kim loại rộn rã hay tiếng đàn nylon trầm ấm? Câu trả lời sẽ chỉ đường cho bạn.

4. Đau tay khi mới tập: Thực tế và cách thích ứng

Nỗi sợ phổ biến nhất của người mới học đàn là cảm giác đau đầu ngón tay trái khi bấm phím. Đây là một phản ứng sinh lý tự nhiên khi phần da mềm ở đầu ngón tay tiếp xúc với sợi dây kim loại mảnh dưới áp lực lực bấm.

Đúng là đàn dây nylon của guitar classic sẽ mang lại cảm giác êm ái hơn trong tuần đầu tiên. Ngón tay bạn sẽ đỡ cảm giác rát buốt. Tuy nhiên, nếu bạn thực sự yêu thích tiếng đàn acoustic mà lại mua đàn classic chỉ vì sợ đau tay, sau vài tháng bạn sẽ dễ thấy chán vì không ra được chất âm mình mong muốn.

Trên thực tế, giai đoạn đau tay với đàn acoustic chỉ kéo dài từ 10 đến 14 ngày. Sau khoảng thời gian này, đầu ngón tay sẽ dần hình thành một lớp da chai mỏng bảo vệ tự nhiên, và cảm giác đau sẽ biến mất hoàn toàn. Để giảm bớt áp lực trong những ngày đầu, bạn có thể áp dụng các bài tập trong lịch luyện ngón 20 phút mỗi ngày: tập thành từng đợt ngắn, không bấm phím quá gồng sức và đảm bảo góc đặt ngón tay luôn vuông góc với mặt phím.

5. Cách kiểm tra đàn trực tiếp tại tiệm nhạc cụ

Dù quyết định chọn acoustic hay classic, khi đến cửa hàng thử đàn, bạn nên nhờ người bán kiểm tra ba thông số vật lý then chốt sau:

  • Độ cao dây (Action): Đây là khoảng cách giữa đáy dây đàn và đỉnh phím kim loại số 12. Với đàn acoustic tiêu chuẩn, khoảng cách ở dây số 6 tại ngăn 12 nên nằm trong khoảng 2,3 mm đến 2,8 mm. Nếu action cao trên 3,5 mm, đàn sẽ rất cứng và bấm cực kỳ đau tay. Với đàn classic, action tự nhiên sẽ cao hơn một chút (khoảng 3,5 mm đến 4,0 mm) do biên độ dao động của dây nylon rộng hơn.
  • Độ thẳng của cần đàn: Nhìn nghiêng dọc theo mép cần đàn từ phía đầu đàn xuống ngựa đàn. Cần đàn phải thẳng tắp hoặc chỉ hơi võng nhẹ ở đoạn giữa một độ cong cực nhỏ (relief). Nếu cần đàn bị vặn vỏ đỗ hoặc võng lưng ngựa quá mức, tuyệt đối không nên mua.
  • Hệ thống khóa đàn: Vặn thử từng núm khóa đàn. Trục khóa phải quay trơn tru, không bị kẹt cứng cũng không được quá lỏng lẻo trượt bánh răng. Việc hiểu rõ cơ chế giữ dây sẽ giúp ích rất nhiều khi bạn học cách chỉnh dây đàn chuẩn cao độ tại nhà.

Một cây đàn phù hợp là cây đàn khiến bạn muốn cầm lên mỗi khi bước vào phòng. Hãy bắt đầu từ đôi tai và mục tiêu âm nhạc chân thật của chính mình.