Cách dùng capo trên guitar để đổi tông đệm hát bài Việt mượt tay
Nhiều người tự tập guitar ở nhà gặp chung một tình huống quen thuộc: thuộc lòng thế tay Đô trưởng hay Son trưởng, rải dây nghe rất mượt, nhưng vừa cất giọng hát câu mở đầu của một bản tình ca Việt thì cổ họng bị với lên chói gắt hoặc tụt xuống trầm đục không ra hơi. Nguyên nhân nằm ở độ chênh giữa quãng giọng tự nhiên của người hát và cao độ gốc của các thế bấm buông dây. Thay vì gồng tay bấm liên tục hàng loạt hợp âm chặn khi lực ngón trỏ chưa đủ khỏe, chiếc capo nhỏ gọn giúp bạn dời lược đàn lên cao hơn để giữ nguyên thế bấm dễ thuộc mà vẫn khớp trọn vẹn với giọng thật.
Bản chất cơ học của capo trên cần đàn sáu dây
Ở đầu cần đàn guitar luôn có một thanh xương trắng nâng sáu dây lên khỏi mặt phím tại ngăn không, gọi là lược đàn trên. Khi ngón trỏ chặn ngang sáu dây ở ngăn hai để bấm Fa thăng thứ hay Si thứ, ngón tay thực chất đang đóng vai trò một chiếc lược di động. Capo đảm nhiệm phần việc cơ học nặng nhọc đó thay cho bàn tay trái, giải phóng bốn ngón bấm để bạn duy trì các thế tay mở giàu độ vang.
Mỗi ngăn phím tương ứng khoảng cách đúng một nửa cung. Khi kẹp capo vào ngăn một, cả sáu dây buông đồng loạt tăng thêm nửa cung nhưng vẫn giữ nguyên tỷ lệ quãng giữa các dây. Nhờ vậy, người chơi áp dụng y nguyên hình dáng hợp âm quen tay mà âm thanh vang ra ngoài không gian lại nằm ở một giọng mới.
Hiểu đơn giản, capo giúp bạn dời vạch xuất phát trên cần đàn: tay trái vẫn đi những bước quen thuộc của vòng 4 hợp âm đệm hàng chục bài hát Việt, còn cao độ thực tế đã nâng lên vừa vặn với người hát.
Bảng quy đổi ngăn kẹp capo cho các thế bấm mở thông dụng
Khi tra hợp âm trên mạng hoặc nghe bản thu gốc, bạn hay gặp các giọng nhiều dấu hóa như Mi giáng trưởng (Eb) hay Đô thăng thứ (C#m). Với người mới tập vài tháng, việc chuyển liên tiếp từ Eb sang Cm rồi về Fm dễ làm nhịp tay phải khựng lại cuối ô nhịp. Lúc này, bạn chỉ cần lùi về bộ thế tay mở gần nhất rồi bù số bán âm bằng ngăn kẹp capo theo bảng dưới đây:
| Thế tay bấm | Ngăn 1 | Ngăn 2 | Ngăn 3 | Ngăn 4 | Ngăn 5 |
|---|---|---|---|---|---|
| Thế C | C# / Db | D | Eb | E | F |
| Thế Am | Bbm | Bm | Cm | C#m | Dm |
| Thế G | Ab | A | Bb | B | C |
| Thế Em | Fm | F#m | Gm | G#m | Am |
| Thế D | Eb | E | F | F# | G |
Ví dụ nhóm bạn ngồi cà phê muốn hát một bản ballad viết ở giọng Đô thứ (Cm), thay vì chặn ngón suốt bài, bạn chỉ việc kẹp capo ngăn ba rồi đánh theo bộ thế La thứ (Am - Dm - G - C). Tiếng đàn vang lên vẫn chuẩn xác cao độ Đô thứ đầy đặn, lại giữ được độ ngân tự nhiên của các dây buông.
Chọn loại capo khớp với dáng mặt phím đang dùng
Mặt phím đàn dây sắt thường hơi vòm nhẹ ôm lòng bàn tay, còn mặt phím đàn dây nylon lại rộng bản và phẳng hoàn toàn. Nếu bạn vừa mua cây đàn đầu tiên sau khi tham khảo bài viết chọn guitar acoustic hay classic khi mới bắt đầu, hãy kiểm tra kỹ độ cong thanh cao su của capo trước khi kẹp để lực ép phủ đều cả sáu sợi dây.
Capo lò xo bóp nhanh
Dòng này rất tiện khi giao lưu vì chỉ mất hai giây bóp gọng kim loại bằng một tay để đổi ngăn giữa các bài hát. Nhược điểm là lực lò xo cố định: kẹp ở ngăn một thì vừa khít, nhưng dời lên ngăn năm nơi cổ đàn dày hơn thì lò xo ép dây sắt lún sâu xuống mặt gỗ, dễ làm nốt nhạc bị thăng nhẹ gây chói tai.
Capo vặn vít chỉnh lực
Cơ chế ốc xoáy giúp bạn chủ động siết lực vừa chạm tới ngưỡng dây tì chắc vào phím sắt mà không bị kéo căng quá đà. Dù thao tác vặn mất khoảng năm giây bằng hai tay, âm sắc thu được luôn sạch sẽ và giữ chuẩn cao độ, đặc biệt hợp khi ngồi tập rải dây tỉ mỉ tại nhà.
Bốn bước đặt capo đúng chuẩn không rè dây
Chỉ cần đặt lệch vài milimet là tiếng đàn dễ bị tịt hoặc phô ngang. Bạn nên rèn thói quen đặt capo theo bốn bước gọn gàng sau:
- Chỉnh dây buông trước khi kẹp: Hãy dành một phút thực hiện đúng cách chỉnh dây đàn guitar và ukulele chuẩn A440 khi chưa gắn phụ kiện để nền tảng cao độ thật chuẩn.
- Đặt sát sau thanh phím sắt hai milimet: Đặt quá xa về giữa ngăn làm dây bổng rè lạch cạch khi quạt mạnh, còn đè trực tiếp lên thanh kim loại lại khiến tiếng bị đục nghẹt.
- Hạ hàm kẹp vuông góc từ trên xuống: Tránh luồn xiên từ dưới hất lên làm dây hai và dây ba bị đẩy cong lệch trục dọc cần đàn.
- Rải kiểm tra từng dây lẻ: Gảy chậm từ dây sáu xuống dây một; nếu dây trầm hơi dư cao độ do tiết diện lớn bị ép sâu, hãy nới nhẹ vít hoặc nhích khóa đàn hạ xuống một chút.
Mẹo dò giọng nhanh cho người hát không cần bản hợp âm
Trong các buổi tụ họp cuối tuần, bạn có thể dò tông trực tiếp bằng tai trong nửa phút. Hãy nhờ người bạn hát thử câu cao trào nhất ở điệp khúc theo cao độ thoải mái nhất. Sau đó, bạn bấm hợp âm chủ (La thứ cho bài buồn, Đô trưởng hoặc Son trưởng cho bài vui), quạt nhẹ rồi dịch dần capo từ ngăn một lên ngăn năm cho tới khi câu hát nghe sáng rõ mà cổ họng người hát không bị căng.
Nếu đẩy tới ngăn bảy mà vẫn chưa tới tầm giọng, tiếng đàn lúc này sẽ hơi mảnh vì dây dao động quá ngắn. Khi ấy, hãy tháo capo lùi về đầu cần đàn và đổi bộ thế tay gốc: chẳng hạn thay vì đánh thế La thứ ở ngăn bảy, bạn tháo hẳn capo ra và chuyển sang đánh bộ hợp âm mở của giọng Mi thứ (Em - Am - D - G) để tiếng thùng đàn trầm ấm trở lại.
Giữ nhịp tập luyện cân bằng và tháo cất phụ kiện đúng cách
Capo hỗ trợ đắc lực cho phần đệm hát, nhưng người tự học vẫn nên dành mười phút đầu buổi tháo phụ kiện để rèn lực ngón chặn với Fa trưởng và Si thứ, rồi mới kẹp capo ghép lời bài hát ở hai mươi phút sau. Với người đi làm tranh thủ tập tối, việc nghỉ ngắn đúng lúc giúp đôi tai và đầu ngón tay không mỏi mệt. Kết thúc ba mươi phút ôm đàn, bạn hãy tháo capo ra ngay rồi dành mười phút giải lao có kiểm soát: uống ngụm nước ấm dịu cổ họng hoặc ghé qua hitclub tại địa chỉ hitclubb.ac thư giãn đầu óc nhẹ nhàng cho người trưởng thành trong khung giờ tự giới hạn trước khi nghỉ ngơi.
Tuyệt đối tránh thói quen bỏ nguyên capo kẹp trên dây qua đêm vì lớp đệm silicon sẽ hằn rãnh sâu gây tịt tiếng và làm mòn thanh phím sắt tại ngăn đó. Kẹp chờ trên đầu đàn gỗ cũng dễ để lại vết xước mờ trên lớp sơn bóng. Tốt nhất, tập xong bạn chỉ cần lau nhẹ bụi mồ hôi trên miếng cao su bằng khăn mềm rồi cất gọn vào ngăn phụ bao đàn để cây guitar luôn giữ trọn tiếng ngân trong trẻo.